K─▒z─▒lay Tarih├žesi
KIZILAY TAR─░HÇES─░
 


Kurulu┼č ÇalI┼čmalarI:
 
1867 y─▒l─▒nda Paris’te aç─▒lan sa─čl─▒k sergisi münasebetiyle milletleraras─▒ bir K─▒z─▒lhaç S─▒hhiye Konferans─▒ topland─▒. Osmanl─▒ Hükümeti bu konferansa Mekteb-i T─▒bbiye Tatbikat Muallimi Miralay Dr. Abdullah Beyi göndermi┼čti. Dr. Abdullah Bey, konferans dönü┼čü Cenevre Mukavelenamesinin Türkiye taraf─▒ndan da tatbik edilmesini istedi. Giri┼čimleri sonucu Serdar-─▒ Ekrem Ömer Pa┼ča’n─▒n emirleriyle ve T─▒bbiye Naz─▒r─▒ Marko Pa┼ča ile K─▒r─▒ml─▒ Dr. Aziz Bey’in te┼čebbüsleriyle 66 azadan olu┼čan Mecruhin ve Marday-─▒ Askeriye ─░mdat ve Muavenet Cemiyeti (Asker, Hasta ve Yaral─▒lara ─░mdat ve Yard─▒m Derne─či) ’ni 11 Haziran 1868 y─▒l─▒nda kurdular. Böylece geçici ba┼čkanl─▒─ča Marko Pa┼ča’n─▒n, Genel Sekreterli─čine Dr. Abdullah Bey’in getirildi─či K─▒z─▒lay’─▒n kurulu┼ču tamamlanm─▒┼č oldu. (Kurulu┼č Belgesinin orijinali ve Türkçe Çevirisi için t─▒klay─▒n─▒z.)
K─▒z─▒lay’─▒n Kurucular─▒
  
           Dr. Marko Pa┼ča                                             Dr. Abdullah Bey                                                 K─▒r─▒ml─▒ Aziz Bey                                               Serdar-─▒ Ekrem Ömer Pa┼ča
Ancak k─▒sa bir süre sonra dönemin hükümeti Derne─čin üstlenece─či görevler “Sivillerin askeri i┼člere kar─▒┼čmas─▒” olarak de─čerlendirdi─či için beklenen onay─▒ vermedi ve cemiyet k─▒sa bir süre sonra da─č─▒lmak zorunda kald─▒.
 
OsmanlI H─░lal-─░ Ahmer Cem─░yet─░’nE DÖNÜ┼×ÜM
 
1877-1878 y─▒llar─▒nda Osmanl─▒ Rus Sava┼č─▒n─▒n ba┼člamas─▒ ile birlikte, Uluslararas─▒ K─▒z─▒lhaç Örgütü Osmanl─▒ askerlerine yard─▒m etmek istemesine ra─čmen, kar┼č─▒lar─▒nda diyalog kuracak bir kurum bulam─▒yorlard─▒. Dü┼čman taraflar─▒n K─▒z─▒lhaç Örgütlerinin ba┼čar─▒l─▒ çal─▒┼čmalar─▒ ve Osmanl─▒ yaral─▒ askerlerin içinde bulunduklar─▒ zor durum, kurulmu┼č olan Cemiyeti tekrar ak─▒llara getirdi. Sadrazam Mütercim Mehmet Rü┼čtü Pa┼ča’n─▒n emri ile 13 Temmuz 1876’da bir toplant─▒ yap─▒lmas─▒na karar verildi. Marko Pa┼ča’n─▒n ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒─č─▒ toplant─▒ gündeminin önemli maddeleri ┼čunlard─▒r: 
1- Cenevre Sözle┼čmesinin incelenmesi
2- Kullan─▒lacak simge
3- Cemiyetin tüzü─čü
4- Yard─▒m toplama ┼čekilleri
5- Yönetim Kurulunun olu┼čmas─▒
Toplant─▒da simge olarak haç yerine hilal’in kullan─▒lmas─▒ benimsendi. Bu durum Cenevre ve di─čer K─▒z─▒lhaç Örgütlerine bildirildi. ─░stanbul’da al─▒nan bu karar Cenevre Sözle┼čmesini imzalayan devlet K─▒z─▒lhaç Örgütlerince kabul edilince 14 Nisan 1877’de Osmanl─▒ Hilal-i Ahmer Cemiyeti resmen kurulmu┼č oldu.
 
Ba┼čkan ve genel merkez kurulu üyeleri ┼ču ┼čekilde belirlendi.
 
Ba┼čkan: Hac─▒ Arif Bey (Meclis-i Umumi S─▒hhiye ikinci ba┼čkan─▒)
Ba┼čkan Vekili: P. Sarrell
Ba┼čkan Vekili: Nuryan Efendi (Devlet ┼×uras─▒ Azas─▒)
Veznedar: M. Foster (Osmanl─▒ Bankas─▒ Genel Müdürü)
Genel Kâtip: Feridun Bey (Hariciye Nezareti Umuru S─▒hhiye Mdr.)
 
Padi┼čah─▒n özel ilgi ve himayesini kazanan cemiyetin, kuruldu─ču y─▒llarda 93 harbi ad─▒ verilen Osmanl─▒ Rus Sava┼č─▒ devam ediyordu. Gerek yurtiçi gerekse yurtd─▒┼č─▒nda yard─▒m toplamaya ba┼člayan cemiyet 72.000 alt─▒n biriktirmeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒. Kuzey Afrika ve Hindistan Müslümanlar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra çe┼čitli K─▒z─▒lhaç Örgütlerinden de yard─▒m alm─▒┼čt─▒. Toplanan bu yard─▒mlarla ordunun ilaç ihtiyac─▒ kar┼č─▒lan─▒rken 9 tane gezici hastane ve 4 tane ambulans al─▒nd─▒.
Osmanl─▒ Rus Sava┼č─▒ bitti─činde Cemiyetin kasas─▒nda 61 bin lira vard─▒. Sava┼čtan sonra ülkede s─▒k─▒ bir bask─▒ yönetimi uygulanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Bu nedenle Cemiyet 20 y─▒l kadar faaliyetlerine ara vermek zorunda kald─▒.
 
OsmanlI H─░lal-─░ Ahmer Cem─░yet─░n─░n ─░k─░nc─░ Kurulu┼ču:
 
1897’de Osmanl─▒ Yunan sava┼č─▒n─▒n ba┼člamas─▒ ile, Cemiyet Nurican Efendinin Ba┼čkanl─▒─č─▒nda 24 May─▒s 1897’de yeniden topland─▒. Eski üyelerden hayatta olmayanlar─▒n yerine yenileri seçildi. Halktan ve K─▒z─▒lhaç’tan yard─▒mlar alan Cemiyet ordu için bol miktarda sa─čl─▒k malzemesi ile iki tane hastane vapuru kiralad─▒. Sava┼č bittikten sonra cemiyet 1908 ikinci me┼črutiyete kadar yine faaliyetlerini yava┼člatt─▒ ve pasif duruma geçti. Bu süre içinde Cemiyetin en önemli aktivitesi Uluslararas─▒ 8. K─▒z─▒lhaç Konferans─▒na Besim Ömer Pa┼čay─▒ temsilci olarak göndermesidir. Osmanl─▒ Hilal-i Ahmer Cemiyetinin Hilal olan simgesi K─▒z─▒lhaç Örgütlerince benimsenmesine kar┼č─▒n resmi olarak kabul edilmemi┼čti. Besim Ömer Pa┼ča bu konferansta hilalin kullan─▒lmas─▒ için giri┼čimlerde bulunmu┼čtur. Hilal bundan sonra yar─▒ resmi olarak kullan─▒lmaya devam edilmekle birlikte, resmi olarak tan─▒nmas─▒ için 1929 y─▒l─▒na kadar beklenmesi gerekecekti.
 
OsmanlI H─░lal-─░ Ahmer Cem─░yet─░n─░n Üçüncü Kurulu┼ču:
 
Osmanl─▒ toplumunda insani yard─▒ma gönül verenler Hilal-i Ahmer’i yeniden faaliyete geçirmek 1908’de Me┼črutiyetin ilan─▒ ile yeniden bir araya geldiler. Dr. Esad Bey, Dr. Besim Ömer Pa┼ča, D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒ndan Salih Bey, Dr. Mehmet Ali Bey, Dr. Ali Galip Bey, Dr. Bahaeddin ┼×akir Bey ve Dr. Kas─▒m ─░zzettin Beylerden olu┼čan bir kurul topland─▒. Kurulun haz─▒rlad─▒─č─▒ yeni tüzük incelenmek üzere ┼×uray-─▒ Devlete gönderildi. Tüzük burada kabul edilince yüz kurucu üye Tokatl─▒yan Oteli’nde ilk genel kurul toplant─▒s─▒n─▒ 21 Nisan 1911’de yapt─▒. Cemiyet saraydan büyük destek gördü. Padi┼čah Sultan Re┼čat cemiyeti himayesi alt─▒na ald─▒. ┼×ehzade Yusuf ─░zzettin Efendi, cemiyetin fahri ba┼čkan─▒ oldu─ču gibi Tophane’de kendisine ait üç katl─▒ binay─▒ cemiyete ba─č─▒┼člad─▒. Bu bina Hilal-i Ahmer’in ilk binas─▒d─▒r. Cemiyet halk─▒n yard─▒mlar─▒ ile giderek büyümeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Bu nedenle bina ihtiyac─▒ kar┼č─▒layamaz duruma gelince Sultan Mahmut Türbesi yak─▒nlar─▒nda kiralanan dört katl─▒ bir binaya ta┼č─▒n─▒ld─▒.
Atl─▒ Ambulanslar Genel Merkez Binas─▒ Önünde 1911
 
KadIn KollarI Örgütünün KurulmasI
 
Besim Ömer Pa┼ča’n─▒n çabalar─▒ sonucu Hilal-i Ahmer Kad─▒n Kollar─▒ Örgütü kurularak faaliyete geçti. 100 kurucu üyeden olu┼čan kad─▒n kollar─▒na padi┼čah─▒n annesi fahri ba┼čkanl─▒─ča seçilirken, Mahmut Muhtar Pa┼ča’n─▒n e┼či Nimet Han─▒m ise fiili ba┼čkanl─▒─ča seçildi.
 
Hilal-i Ahmer kad─▒n kollar─▒ örgütü Trablusgarp, Balkan Sava┼člar─▒, I. Dünya sava┼č─▒ gibi seri felaketlerin ya┼čand─▒─č─▒ s─▒k─▒nt─▒l─▒ günlerde kimi zaman hastabak─▒c─▒ kimi zaman çama┼č─▒rc─▒ ve kimi zaman da terzi gibi çal─▒┼čarak yararl─▒ hizmetlerde bulundular.
 
TRABLUSGARP SAVA┼×I ve H─░LAL-─░ AHMER
 
─░talyanlar─▒n Trablusgarp’a ba┼člatt─▒klar─▒ sald─▒r─▒ kar┼č─▒s─▒nda bölgedeki Osmanl─▒ kuvvetleri her çe┼čit ilaç, sa─čl─▒k araçlar─▒n─▒ sahil bölgesinde b─▒rakarak iç k─▒s─▒mlara çekilmi┼člerdi. Yaral─▒lara sa─čl─▒k hizmeti verilmesinde büyük güçlükler ya┼čan─▒yordu. Böyle zor ko┼čullar kar┼č─▒s─▒nda, Cemiyet ilk sa─čl─▒k ekibini Aziziye’de bir okul binas─▒nda açt─▒. 160 yatakl─▒ bu hastane Cemiyetin gönderdi─či doktorlar, hem┼čireler ve hatbak─▒c─▒lar sayesinde çok say─▒da yaral─▒ asker tedavi edildi.
 
Bu süreçte Trablusgarp’─▒n Sfaks bölgesinden toplanan 6500 Frankl─▒k yard─▒ma istinaden bölge halk─▒na Cemiyet taraf─▒ndan gönderilen te┼čekkür yaz─▒s─▒na ┼ču cevap gelmi┼čti: “Dinen vacip bir ┼čey yap─▒ld─▒─č─▒ zaman yapana te┼čekkür edilmez. Nas─▒l ki, bir insan namaz k─▒ld─▒─č─▒ zaman ona te┼čekkür edilir mi?” Görüldü─čü gibi bölge halk─▒ yard─▒m─▒ bir görev say─▒yor ve Hilal-i Ahmer’le samimi olarak bütünle┼čiyordu. Cemiyet ile halk aras─▒ndaki bu yak─▒nla┼čma, Hilal-i Ahmer’in k─▒sa sürede büyüyüp geli┼čmesindeki en önemli etkenlerden birisidir.
 
Trablusgarp Sava┼č─▒’n─▒n bitimine kadar, sava┼č─▒n getirdi─či büyük zorluklara, dü┼čman güçlerinin engellemelerine ra─čmen Giryan, Humus ve Bingazi’de birer hastane daha aç─▒lm─▒┼č, bu hastanelere hem sa─čl─▒k ekipleri hem de sa─čl─▒k malzemeleri gönderilmi┼čtir.
 
1912 - Kur. Bnb. M. Kemal Derne’de Hilal-i Ahmer çad─▒r─▒n─▒n önünde mücahit arkada┼člar─▒ ve  Hilal-i Ahmer sa─čl─▒k görevlileriyle

BALKAN SAVA┼×I ve H─░LAL-─░ AHMER
 
Balkan Sava┼č─▒n─▒n ba┼člamas─▒ ile aç─▒lan yeni cephelerde Hilal-i Ahmer hemen hastaneler kurmak üzere çal─▒┼čmalara ba┼člad─▒. Ancak planlanan bölgelere ula┼čmak, dü┼čman i┼čgali yüzünden kolay olmuyordu. Cenevre Sözle┼čmesinin aç─▒k kurallar─▒na ra─čmen müttefikler Hilal-i Ahmer’in çal─▒┼čmalar─▒n─▒ engelleyebiliyorlard─▒. Bu zorluklara ra─čmen halk─▒n yard─▒m─▒ ve deste─či ile Edirne, Selanik, Üsküp, Te┼čvikiye, Kad─▒rga, Darülfünun, Vefa, Gelibolu, Çanakkale, Demirkap─▒, Had─▒mköy ve Ispartakule’de hastaneler aç─▒ld─▒. Bu hastanelerde 11.000’in üzerinde yaral─▒ ve hasta asker ile kolera salg─▒n─▒ yüzünden hastalanan sivillere tedavi hizmeti verilmi┼čtir.
 
Yaral─▒lar─▒n say─▒s─▒n─▒n çok olmas─▒ nedeniyle, bölgelerdeki hastanelerin dolmas─▒ yüzünden yaral─▒lar─▒n ─░stanbul’a ta┼č─▒nabilmesi için Gülnihal isimli bir vapur kiralan─▒p, 350 ki┼či ta┼č─▒yacak ┼čekilde donat─▒ld─▒. Gerekli sa─čl─▒k personeli ile takviye edilen bu gemi, sava┼č sonuna kadar hizmetlerini sürdürdü.
Hilal-i Ahmer’in gördü─čü hizmetler sadece hastane hizmetleri ile s─▒n─▒rl─▒ kalmam─▒┼čt─▒. 10. Kolordu emrine çad─▒rl─▒ seyyar hastane, ordu s─▒hhiyesine ilaç, çama┼č─▒r ve hastane levaz─▒m─▒ temin edilmi┼čtir.
 
Sava┼č yüzünden yerlerinden olan muhacirlere çama┼č─▒r ve yiyecek da─č─▒t─▒lm─▒┼č, 14.850 muhacire her gün s─▒cak yemek ç─▒karm─▒┼č, ba┼čka vilayetlere gönderilen muhacirlerin yol paralar─▒ ödenmi┼čtir.
 
Ayr─▒ca Hilal-i Ahmer Harp Esirleri Komisyonu kurarak Balkan’larda esir olmu┼č askerlerimiz ile aileleri aras─▒nda haberle┼čmeyi sa─člamaya çal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.
 
Hilal-Ahmer çayhanesi.

┼×UBELE┼×ME HAREKETLER─░
 
Hilal-i Ahmer yurt genelinde tüm halkla bütünle┼čebilmek, yard─▒mlar─▒n sava┼č alanlar─▒na kolay ula┼čabilmesini sa─člamak için birçok yerde ┼čubeler açt─▒. ─░lk kurulan ┼čubeler ┼čunlard─▒r:
 

┼×UBE
Aç─▒l─▒┼č Tarihi
─░zmir
28 Kas─▒m 1911
Bursa
9 Kas─▒m 1912
Hanya
16 ┼×ubat 1912
Trabzon
3 Aral─▒k 1912
Adalar
9 Ekim 1912
Ayestefanos (Ye┼čilköy)
24 Haziran 1912
Kad─▒köy
14 Mart 1912
Erenköy
20 Ekim 1912
Kütahya
14 Aral─▒k 1912
─░znik
10 Kas─▒m 1912
Bodrum
26 Ekim 1912
Gemlik
3 Kas─▒m 1913
Maçka
26 ┼×ubat 1913

 
 
I. DÜNYA SAVA┼×I
 
Trablusgarp ve Balkan Sava┼člar─▒n─▒n yo─čun çal─▒┼čmalar─▒ henüz bitmi┼čken, I. Dünya Sava┼č─▒n─▒n ba┼člamas─▒ ile Cemiyet yine zorlu bir döneme girmekteydi. I. Dünya Sava┼č─▒ süresince, 3 ayr─▒ cephede birçok hastane aç─▒lm─▒┼čt─▒r.
 
┼×ark Cephesi:
Osmanl─▒ Ordusu, bu cephede Ruslarla sava┼č─▒yordu. Hilal-i Ahmer ise Erzurum’da 500 yatakl─▒ bir hastane kurdu. Hastaneyi Dr. Emin Bey yönetiyordu. Ordunun manevra durumuna göre hastane zaman zaman yer de─či┼čtirmek zorunda kal─▒yordu. Erzurum hastanesi, bir taraftan yaral─▒lara bak─▒m yaparken di─čer taraftan da orduya bakteriyolog yeti┼čtirmek için seri kurslar açmaktayd─▒. Erzurum’un Ruslar taraf─▒ndan i┼čgal edilmesi nedeniyle yüz kadar yatak ve yeterli sa─čl─▒k personelini orada b─▒rakarak, hastaneyi Erzincan’a nakletti. Bir süre sonra da Sivas’a ta┼č─▒nd─▒. Sava┼č─▒n sonuna do─čru Samsun’a ta┼č─▒nan hastane, ayn─▒ zamanda sivil halk─▒n sa─čl─▒─č─▒ ile de ilgileniyordu. Halka kuduz ve çiçek a┼č─▒s─▒ gibi tedavi amaçl─▒ hizmetler verilmi┼čtir.
 
Çanakkale Cephesi:
 
Bu cephede yo─čun olarak süren sava┼č nedeniyle, tedbir olarak Cemiyet’in bütün s─▒hhi levaz─▒mat─▒ Anadolu’ya sevkedilmi┼č ve Adapazar─▒ civar─▒nda 2.000 yatakl─▒ bir hastane kurulmu┼čtu. Yaral─▒ say─▒s─▒n─▒n çok artmas─▒ üzerine, ek olarak ─░stanbul, Gelibolu, ┼×arköy ve Tekirda─č’da yeni hastaneler kuruldu. ─░stanbul’da Galatasaray, ─░stanbul ve Darü┼č┼čafaka Liselerinin yan─▒ s─▒ra Kad─▒rga Do─čumevi, Ca─čalo─člu ─░stanbul K─▒z Lisesi, Mekteb-i T─▒bbiye-yi, Taksim’de Zapyon Okulu ile Galata’daki Saint Benoit Liseleri de hastane haline getirildi. Toplam 5.500 yatak kapasitesine ula┼čan hastanelerde, 20.000’in üzerinde yaral─▒ asker tedavi edildi.
 
 
Hilal-i Ahmer S─▒hhiye Heyeti Gelibolu Hastanesi önünde: Ortada oturan Sertabip Rasim Ferit Bey, sa─č─▒nda Dr.Sedat Bey ve ─░hsan Bey, solunda Behçet Sabit ve ─░dare Memuru Tahsin Bey.
 
Süvey┼č Cephesi:
 
Bölge ─░stanbul’a 3.000 km. uzakl─▒kta olmas─▒na ra─čmen, Dr. Galip Ata Beyin ba┼čkanl─▒─č─▒nda bir ekip 2 ay süren bir yolculuk sonucunda Medine’ye ula┼čm─▒┼č ve 400 yatakl─▒ bir hastane açmay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. 5578 yaral─▒ya hizmet veren hasta ve yaral─▒ tedavi edilmi┼čtir. Sava┼č─▒n uzamas─▒ yaral─▒ say─▒s─▒n─▒n artmas─▒na neden oldu─ču için, Prof. Dr. Ne┼čet Ömer Beyin ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki di─čer bir ekip de, Kudüs civar─▒nda seyyar bir hastane kurmu┼člard─▒r. Bu hastane ordunun hareketine göre sürekli yer de─či┼čtirmi┼čtir.

Hilal-i Ahmer cephedeki sa─čl─▒k çal─▒┼čmalar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra tren yolunda ve önemli konak bölgelerinde de çayhane konukevleri açarak hizmetini sürdürmeye devam etmi┼čtir. Gülnihal Vapuruna ek olarak, Edremit vapuru ile ┼×irket-i Hayriye’nin 60, 61 ve 63 numaral─▒ vapurlar─▒ nakliyat için Hilal-i Ahmer’in emrine verildi.
 
Cephelerde kurulan hastanelerin yan─▒ s─▒ra hem yaral─▒lara tedavi, hem de halka yemek sa─člayan, a┼čevleri kuran ─░mdat Ekipleri yurdun dört bir yan─▒nda çal─▒┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Trabzon, Erzurum, Akhisar, Nazilli, ─░zmir, Ala┼čehir, Adana, Konya, Karamürsel, ─░zmit, Bilecik, Gördes, Sakarya, Antep’te hizmet veren bu ekipler, Kurtulu┼č Sava┼č─▒n─▒n sonuna kadar görevlerini sürdürdüler.
 
Sava┼č─▒n bir di─čer boyutu olan esir askerler için de Hilal-i Ahmer çal─▒┼čmalar yapm─▒┼čt─▒r. Yabanc─▒ harp esirlerine bak─▒m, onlara gönderilen 713.350 lira ve 7000 paket e┼čyan─▒n da─č─▒t─▒m─▒ yine Cemiyet taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Özellikle Rusya’daki Türk esirleri için, 100.000 kron ve 5.000 lira gönderilerek, esir dü┼čen askerlerin yerleri ve ┼čartlar─▒ tespit edilmi┼čtir.
 
Birinci Dünya Sava┼č─▒nda Hilal-i Ahmer Sa─čl─▒k Ekibi

KURTULU┼× SAVA┼×I
 
Birinci Dünya Sava┼č─▒, Hilal-i Ahmer’in tabiri caizse akrebin k─▒skac─▒nda yo─čruldu─ču bir dönem olmu┼čtur. Çok geni┼č bir co─črafyada fedâkarl─▒k ve kahramanl─▒kla dolu uzun bir faaliyet dönemi geçirmi┼čti. Milli Mücadele y─▒llar─▒ ise, art─▒k Hilal-i Ahmer’in hizmet ve fedakârl─▒─č─▒n─▒n zirvesine ula┼čt─▒─č─▒, kesintisiz 24 saat çal─▒┼čt─▒─č─▒ tarihinin en ┼čerefli dönemleridir. Bu dönemde 33.172 yaral─▒ ve hastan─▒n tedavi edildi─či, birçok yerde, çok k─▒sa zamanda Hilal-i Ahmer hastaneleri, nekahethaneleri, dispanserleri, a┼čhaneleri, çayhaneleri kurarak, o günün ola─čanüstü ┼čartlar─▒, ilaç ve malzemenin k─▒tl─▒─č─▒na, teminindeki zorluklar─▒na ra─čmen, her türlü takdirin üzerinde ba┼čar─▒l─▒ hizmetler vermi┼čtir.
 
Mondros Mütarekesi’nden sonra ─░ttihat ve Terakki döneminde faaliyet gösteren cemiyetler, ─░stanbul Hükümetinin takibat─▒na u─črad─▒. Hilal-i Ahmer Cemiyeti de bask─▒lara maruz kald─▒ ve dört defa tefti┼če tabi tutuldu. Merkez Binas─▒ i┼čgal kuvvetleri taraf─▒ndan 16 Mart 1920 gecesi bas─▒ld─▒. Bask─▒n─▒n ard─▒ndan Hilal-i Ahmer Katib-i Umumisi (Genel Sekreter) Dr. Adnan Bey (Adnan Ad─▒var) han─▒m─▒ Halide Edip ile Anadolu’ya geçti. Hikmet Bey umumi kâtip olarak ─░stanbul’da kald─▒. ─░stanbul’un i┼čgali üzerine Anadolu’daki Hilal-i Ahmer te┼čkilat─▒ ile genel merkez aras─▒ndaki irtibat kesildi. Ankara’da kurulan ilk TBMM Hükümetinde S─▒hhiye ve Muavenet-i ─░çtimaiye Vekâletine getirilen Dr. Adnan Bey, Genel Merkez taraf─▒ndan görevlendirilmemi┼č olmas─▒na ra─čmen Eski┼čehir’deki Hilal-i Ahmer murahhas─▒ Dr. ─░smail Besim Pa┼ča ile muhabereyi devam ettirdi. Ekim 1920’de ─░smail Besim Pa┼ča, Adnan Bey, Ömer Lütfü Bey ve Esat Pa┼ča’dan olu┼čan Ankara temsilcili─či kuruldu ve Anadolu’daki Hilal-i Ahmer merkez ve ┼čubeleri ile temsilcilikleri buraya ba─čland─▒. Ankara’ya kar┼č─▒ olumsuz bir tav─▒r tak─▒nmayan Genel Merkez, 4 Kas─▒m 1921 tarihinde ald─▒─č─▒ bir kararla Ankara’da olu┼čan temsilcili─čin yetkilerini art─▒rarak Adnan Bey, ─░smail Besim Pa┼ča ve Ömer Beyi murahhas olarak tayin etti.
 
Hilal-i Ahmer Cemiyeti, 1921’den itibaren ─░stanbul’dan Anadolu’ya yapt─▒─č─▒ yard─▒mlar─▒ art─▒rd─▒. Cemiyet 1921-1922 y─▒llar─▒nda S─▒hhiye-i Askeriyye’nin acil ihtiyaç duydu─ču 40.000 sand─▒k malzemeyi Anadolu’ya gönderdi. ─░stanbul’dan Anadolu’ya birçok doktor, eczac─▒ ve sa─čl─▒k personelinin geçmesini de sa─člad─▒. Sadece 1921’in Nisan ay─▒nda, 25 doktor ve eczac─▒n─▒n ─░stanbul’dan ─░nebolu yolu ile Ankara’ya ula┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir. Bu personelin tamam─▒na yak─▒n─▒ Hilal-i Ahmer’in cephe gerilerinde tesis etti─či hastane, dispanser, nekahethane gibi sa─čl─▒k kurulu┼člar─▒nda görev ald─▒lar.

TBMM Hükümeti tarihinde ─░stanbul’da siyasi mümessil olarak 14 Haziran 1921 tarihinde Hilaliahmerci lakab─▒yla tan─▒nan Hamid Bey’i (Hamit Hasancan) görevlendirdi. Hamid Bey, ─░ngiliz Yüksek Komiseri Horaca Rumbord ile bir araya gelerek, Malta’da esir tutulan Türkler ile Türkiye’de tutuklu ─░ngilizlerin mübadele görü┼čmelerini yürüttü. 23 Ekim 1921 tarihinde ikisi aras─▒nda var─▒lan anla┼čma neticesinde Türk esirler ile ─░ngiliz tutuklular─▒n mübadelesi gerçekle┼čti.
 
Hilal-i Ahmer Cemiyeti Ankara Murahhasl─▒─č─▒, Milli Mücadele boyunca özellikle Bat─▒ cephesine önemli miktarda sa─čl─▒k malzemesi, g─▒da ve e┼čya yard─▒m─▒nda bulundu. II. ─░nönü Sava┼č─▒ndan sonra cephelere yak─▒n merkezlerde yaral─▒ hastaneleri, nekahethaneleri ve dispanserleri açt─▒.
 
Milli Mücade boyunca görevlerini büyük bir fedâkarl─▒k ve vatanperverlikle sürdüren Ankara Murahhasl─▒─č─▒ 1 Ekim 1923’te la─čvedildi. Ancak, mübade yoluyla Yunanistan’dan gelecek muhacirlere yard─▒m ve gerekli tesislerin kurulmas─▒ konusunda ilgili kurum ve kurulu┼člarla münasebetlerde bulunmak üzere ─░smail Besim Pa┼ča münferit bir murahhas olarak Ankara’da kald─▒.
Osmanl─▒ Hilal-i Ahmer Cemiyeti ismi, Cemiyet’in ba┼čvusurusu üzerine ─░cra Vekilleri Heyeti (Bakanlar Kurulu) taraf─▒ndan 29 Kas─▒m 1922’de  “Türkiye Hilal-i Ahmer Cemiyeti” olarak de─či┼čtirildi. 
CUMHUR─░YET DÖNEM─░
 
Kurtulu┼č Sava┼č─▒n─▒n büyük bir zaferle sonra ermesinden sonra, uzun bir dönemdir süren sava┼člar─▒n getirdi─či sorunlar ortaya ç─▒kmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Ba┼čta esir askerler olmak üzere, muhacirler ve sava┼čta elindeki son lokmay─▒ seve seve ba─č─▒┼člam─▒┼č olan fakr- zaruret içindeki vatanda┼člar─▒m─▒z.
 
Yunanistan’da 500.000 Türk, Türkiye’ye nakillerini bekliyordu. 18 Ekim 1923 tarihinde tam kadrolu bir sa─čl─▒k ekibi gerekli malzemeleri ile birlikte Selanik’e hareket etti. Bu Mübadele Komisyonu için Hilal-i Ahmer delegeli─čine Dr. Ömer Lütfü Bey ile yard─▒mc─▒s─▒ Cevdet Bey görevlendirilmi┼č ve bu beyler mübadele sonuna kadar ba┼čar─▒ ile bu hizmeti yürütmü┼člerdir.
 
Çaresiz kalan fakir halka 30.000 yorgan ve battaniye, 30.000 tak─▒m çama┼č─▒r, 4.000 çocuk ve 4.000 kad─▒n elbisesi, 10.000 çar─▒k, 7.000 fanila ve çe┼čitli bölgelere 150.000 kilo un ve fasulye, 1857 m. Amerikan bezi da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒r.
1923 y─▒l─▒nda Konya Hilal-i Ahmer kad─▒nlar kolunun düzenledi─či baloya kat─▒lan Mustafa Kemal Atatürk, Türk Kad─▒n─▒n─▒n Kurtulu┼č Sava┼č─▒ndaki fedakârl─▒klar─▒ndan ┼čöyle bahsetmi┼čtir.
“Hilal-i Ahmer Cemiyetinin ve bilhassa bu yüce cemiyetle pek büyük bir çal─▒┼čma ile fedakârl─▒klar─▒n─▒ ortaya koyan han─▒mlar─▒m─▒z─▒n askeri hareketlerde, Milli Mücadelenin ba┼čar─▒ya ula┼čt─▒r─▒lmas─▒nda gösterdikleri gayret ve yard─▒mlar, orduya yap─▒lan hizmetlerin en de─čerlilerinden birini te┼čkil etmektedir. Ordunun Ba┼čkumandan─▒ s─▒fat─▒yla, yüksek toplulu─čunuza te┼čekkürlerimi sunar─▒m.
┼×imdiye kadar oldu─ču gibi bundan sonrada azimle çal─▒┼čarak, memleketimize daha çok hizmetler yapaca─č─▒n─▒za eminim.”
 
 Bir y─▒l sonra Ardahan’da meydana gelen depremde zarar görenlere, çad─▒r, battaniye, g─▒da ve para yard─▒mlar─▒ yap─▒ld─▒.
Mustafa Kemal Atatürk’ün K─▒z─▒lay Genel Merkezini ziyareti
1925 y─▒l─▒nda, sava┼č döneminde en çok eksikli─či hissedilen hem┼čire aç─▒─č─▒n─▒ kapatmak amac─▒yla Türkiye’nin ilk Hastabak─▒c─▒ Hem┼čire Okulu Hilal-i Ahmer taraf─▒ndan aç─▒ld─▒. Yine ayn─▒ y─▒l Genel Merkez ─░stanbul’dan Ankara’ya ta┼č─▒nd─▒.
 
Derne─čin ad─▒ 1935’de “Türkiye K─▒z─▒lay Cemiyeti”, 1947 y─▒l─▒nda da “Türkiye K─▒z─▒lay Derne─či” olarak de─či┼čtirildi.
 
1868-1925 dönemini kapsayan, elden geldi─čince k─▒salt─▒lm─▒┼č olarak haz─▒rlanan K─▒z─▒lay tarihçesi hakk─▒nda, daha ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi almak için a┼ča─č─▒daki kaynaklara ba┼čvurulabilir.
 

Türkiye K─▒z─▒lay Tarihine Giri┼č, Dr. Orhan ARAS. 2.Bask─▒. 2000
Milli Mücadele’de Hilal-i Ahmer, Haz. ─░smail Hac─▒fettaho─člu, 2007, Türk K─▒z─▒lay─▒ Tarih Dizisi I.
Hilal-i Ahmer’den K─▒z─▒laya. 2 Cilt. Seçil Karal Akgün, Murat Ulu─čtekin, Ankara.
Trablusgarp Sava┼č─▒ ve Hilal-i Ahmer. Seçil Karal Akgün, Murat Ulu─čtekin.
 


Bu i├žerik 67077 defa okunmu┼čtur...